Hơn một lần là khách du lịch nhà dân, lần nào tôi cũng có được khoảng thời gian đầy ý nghĩa khám phá cuộc sống khác, bên cạnh không gian thành phố, công sở, nơi tôi đang sống. Điểm đến của tôi là một bản thuộc xã Tà Chải (Bắc Hà) và Ý Tý (Bát Xát). Những ngôi nhà thuộc dân tộc khác nhau, vì thế tôi có cơ hội thưởng thức nhiều món ăn khác lạ, tìm hiểu những nét văn hóa độc đáo và biết tính cách của hai dân tộc khác nhau.

Khi đến nghỉ tại nhà dân, du khách sẽ được thưởng thức những món ăn mang đậm bản sắc ở địa phương.

Lần đầu trải nghiệm du lịch nhà dân của tôi là ở Ý Tý, mảnh đất phía Tây Bắc của huyện Bát Xát với những địa danh lạ mà rất thơ mộng: Hồng Ngài, Sim San, Thiên Sinh. Ngôi nhà chúng tôi chọn nghỉ là của chị Mỷ, dân tộc Mông, từng là cán bộ Hội Phụ nữ xã. Căn nhà được làm bằng gỗ, khá rộng rãi nhưng ấm áp. Tầng hai được sắp xếp làm chỗ nghỉ cho khách du lịch, chăn đệm lúc nào cũng sạch sẽ, thơm tho. Chị Mỷ đã tự vào bếp, nấu ăn cho chúng tôi và đôi lúc chúng tôi tự chế biến những món ăn mình thích. Bữa cơm luôn ấn tượng với thịt vịt Ý Tý nấu măng, một số món rau địa phương và hạt đậu Ý Tý xào. Khi đã về lại thành phố, đôi lúc nhớ lại bữa ăn đó vẫn còn nguyên vị ngon nơi đầu lưỡi.

Buổi sáng chúng tôi lang thang hít thở không khí trong lành, ngắm nhìn những ngôi nhà tường trình đất ẩn hiện trong bồng bềnh mây. Khi mặt trời lên, ánh nắng xuyên qua những tán lá, mây lãng đãng trôi, chúng tôi không quên chụp lại những khoảnh khắc tuyệt đẹp này…

Đến khoảng 9h, chúng tôi bắt đầu hành trình về thôn Sim San, địa danh có loại rượu thóc đặc sản, xem quy trình ủ thóc, nấu rượu của người Dao và dùng bữa cơm trưa trong nhà Lý Lử. Rượu Sim San giống như một số loại rượu thóc khác được ủ từ men tự nhiên (cây chỉ shan) nhưng vị của nó hoàn toàn khác lạ. Bởi sự “nổi tiếng” ngon, nên dù Sim San khá xa trung tâm xã nhưng hằng ngày vẫn có nhiều đoàn khách tìm đến tận nơi hỏi mua. Hầu hết, trên gác bếp, các gia đình đều treo thịt sấy, đây là cách bảo quản thực phẩm hiệu quả của người vùng cao, từ đó có món thịt hun khói đặc sản. Bữa cơm với gia đình Lý Lử đơn giản chỉ gồm rau luộc và thịt hun khói xào ngồng cải nhưng có lẽ bữa cơm khó quên nhất trong những ngày ở Ý Tý.

Sau khi rời Sim San, chúng tôi tiếp tục trải nghiệm Hồng Ngài, ngắm hoa cây sơn tra, thăm nương thảo quả, ngược đường về Thiên Sinh, biên giới Việt Nam - Trung Quốc, nơi mỏm núi đá nứt làm đôi và hai quốc gia chỉ ngăn cách nhau bởi đúng một bước chân.

Chia tay Ý Tý, chị Mỷ tiễn chúng tôi đi một đoạn rất xa, tình cảm ấy khiến tôi và người bạn đồng hành luôn ấp ủ ý định quay lại Ý Tý thêm nhiều lần nữa.

Ngôi nhà của vợ chồng ông Văn, người Nùng, thôn Na Lo, xã Tà Chải cũng là một địa chỉ thú vị trong lần trải nghiệm Bắc Hà của tôi cách đây không lâu. Lần đó, tôi quyết định đến Bắc Hà không phải với hành trình khám phá chợ phiên, lang thang ở thị trấn, vào thăm những vườn mận, vườn lê mà đi một tuyến đường khác, hòa mình với thiên nhiên “cao nguyên trắng”. Vợ ông Văn nấu ăn rất ngon, thực tế nhiều khách Tây đến đây đều khẳng định “very good”. Mỗi bữa một thực đơn khác nhau, lúc thì món nem rán, phở gà chặt, đôi khi lại là những món đặc sản ở Bắc Hà như khẩu nhục, thịt lợn địa phương… Chúng tôi đánh giá bà là một đầu bếp khéo léo. Hành trình du lịch lần đó của chúng tôi ấn tượng nhất vẫn là những bữa cơm với gia đình chủ nhà. Người Nùng có nếp sống rất sạch sẽ, vì vậy chỗ ăn uống, bát đũa luôn sạch bóng. Chính điều này đã đem đến cảm giác thoải mái, an toàn khi chúng tôi ở lại Bắc Hà.

Ông Văn dẫn chúng tôi khám phá Bắc Hà bằng con đường đi bộ trong bản, sau đó sang Bản Phố rồi quay về Na Hối, Tà Chải. Ở con đường ấy, chúng tôi được ngắm những ruộng lúa ngát xanh dưới bóng rủ của những gốc mận, gốc đào. Nếu đi trên con đường ấy vào tháng hai khi mùa hoa mận nở hẳn sẽ còn đẹp hơn rất nhiều. Nhưng điều chúng tôi “được” trong hành trình đầy ý nghĩa chính là không khí trong lành, mát mẻ, được đắm mình giữa thiên nhiên và trò chuyện với những người dân địa phương hiền lành, tốt bụng.

Mỗi lần du lịch nhà dân, tôi chỉ phải trả một khoản tiền nhỏ, tiết kiệm hơn nhiều so với ở khách sạn, ăn cơm nhà hàng. Sau những lần ấy, hầu như đi đến vùng du lịch nào tôi cũng rất hào hứng tìm trên mạng, vào những diễn đàn hỏi xem có nhà dân nào kinh doanh theo hình thức lưu trú tại gia, tất nhiên có rất nhiều địa chỉ hấp dẫn, tôi đã cẩn thận ghi lại chuẩn bị cho những hành trình sau. Du lịch nhà dân là một hình thức thú vị, chắc chắn bạn sẽ “được” rất nhiều sau những lần trải nghiệm thú vị như thế.