Đằng sau màu chàm trầm tĩnh đó, là cả một tri thức sống, giá trị của một dân tộc. Màu chàm gần gũi với thiên nhiên và an toàn. Trải quan nhiều thế hệ, giờ đây màu chàm là màu đặc trưng riêng của đồng bào. Màu chàm phù hợp với điều kiện lao động cũng như khí hậu của vùng cao. Trong lao động màu chàm gần với màu đất cho nên trong lao động nó khó lộ màu bẩn. Đặc biệt màu chàm còn cho ta cảm giác trầm ấm, hòa vào với tự nhiên. Màu chàm tuy không nổi bật, nhưng càng nhìn càng sâu, càng nhìn càng cảm thấy mộc mạc và ấn tượng. Đây là sự lựa chọn phù hợp với điều kiện tự nhiên, phù họp cả về ý thức thẩm mĩ của đồng bào.
.jpg)
Vải đang được nhuộm chàm
Bí mật nằm ở kỹ thuật nhuộm chàm. Để có màu chàm bền, không dễ bị phai, đều màu, người Mông có bí quyết riêng trong quá trình nhuộm. Cây chàm được trồng từ tháng 7 năm trước và thu hoạch vào tháng 7 năm sau và được cắt sát gốc lấy cả thân và lá. Để tạo ra màu, người ta ngâm chàm trong thùng gỗ đến khi thối hết lá và thân thì vớt xác ra, lọc kĩ. Để màu chàm đẹp, người ta cho vôi bột, nước tro bếp khuấy đều để vài ngày nước lắng ở đáy chum, đấy là cao chàm dùng để nhuộm vải.
Khi nhuộm họ phải trải qua nhiều lần ngâm vải vào nước chàm, phơi khô, rồi lại ngâm vải vào thùng chàm, đến khi xé sợi vải ra, bên trong hoàn toàn là màu chàm là được. Nếu trời nắng, để nhuộm một tấm vải chàm mất khoảng 1 tuần. Vải sau nhuộm có mùi đặc trưng, mùi của cây chàm, không thơm như hương hoa mà mùi thơm của núi rừng, mùi thơm của nắng gió. Mỗi tấm vải chàm là tinh hoa của sự chăm chỉ, của thời gian.
.jpg)
Vải sau khi được nhuộm chàm
Màu chàm trên trang phục chiếm toàn bộ diện tích bề mặt của trang phục, khi trang trí hoa văn người ta sẽ thêu hoa văn ở trên nền vải đó. Nhờ màu nền mà màu của hoa văn được nổi nên theo ý muốn Màu chàm không đóng vai trò là tô điểm cho một họa tiết hoa văn nhưng nó lại là màu liên kết các màu nguyên chất khác khi cùng trang trí trên vải. Với chất màu này nó càng giúp cho các hoa văn thêu được hiện lên một cách sinh động, lung linh. Màu chàm là chất liệu để kể lên câu chuyện về các loại hoa văn khác.
Để làm lên màu chàm đặc biệt là công sức của các chị em phụ nữ. Với bàn tay khéo léo và óc thẩm mĩ họ đã tạo ra một sản phẩm có giá trị vượt thời gian. Các bé gái ngay từ nhỏ đã được mẹ và bà dạy cách thêu, cách nhuộm chàm.
.jpg)
.jpg)
Các sản phẩm từ vải chàm được du khách yêu thích
Giờ đây sắc chàm không chỉ là văn hoá mà nó còn là kinh tế, mang lại lợi nhuận cho đồng bào Mông. Du khách đến với Sa Pa luôn ấn tượng và bị hấp dẫn bởi sắc chàm giản đơn mà cuốn hút này. Chính vì thế, ở rất nhiều vùng người Mông nghề trồng lanh, nhuộm chàm bi mai một, nhưng ở Sa Pa vẫn được lưu truyền từ, người dân vẫn sống thấm đẫm trong sắc chàm.